Οριοθέτηση Θαλάσσιων Ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο

1. Εισαγωγή

Το Κέντρο Αριστείας ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ την 16 Μαΐου 2026, στο ξενοδοχείο CARAVEL και στο πλαίσιο του Money Show 2026 Αθήνας, οργάνωσε συζήτηση στρογγυλής τραπέζης, με αντικείμενο την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο, υπό το πρίσμα των σύγχρονων γεωπολιτικών και γεωοικονομικών εξελίξεων.

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης αναπτύχθηκαν θέματα που αφορούν:

• Τη σημασία της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
• Τις γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
• Τη στρατηγική της Τουρκίας και τις επιπτώσεις για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία.
• Την Ελληνική στρατηγική αποτροπής.
• Τον ρόλο του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.
• Τις προοπτικές διαχείρισης πιθανών κρίσεων και υβριδικών απειλών.

Η συζήτηση ανέδειξε τόσο τη νομική όσο και τη στρατηγική διάσταση του ζητήματος, επισημαίνοντας ότι η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών δεν αποτελεί αποκλειστικά νομικό θέμα, αλλά πεδίο άσκησης γεωπολιτικής ισχύος.

2. Γεωπολιτικό και Γεωοικονομικό Περιβάλλον

Οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν ότι το διεθνές σύστημα βρίσκεται σε περίοδο μετάβασης από τη μονοπολική στη πολυπολική τάξη ισχύος, γεγονός που δημιουργεί συνθήκες αυξημένης αστάθειας.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε:

• Στον πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας.
• Στη σύγκρουση Ισραήλ – Ιράν και στις επιπτώσεις της στη Μέση Ανατολή.
• Στις εξελίξεις στη Συρία, τη Γάζα και το Κέρας της Αφρικής.

Τονίστηκε ότι οι εξελίξεις αυτές επηρεάζουν άμεσα τη περιοχή της Αν. Μεσογείου ως ενεργειακού και γεωστρατηγικού κόμβου, που θεωρείται παράλληλα κρίσιμος δίαυλος μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Ασίας.

Στο γεωοικονομικό επίπεδο, επισημάνθηκε η αυξημένη σημασία:

• Των κοιτασμάτων φυσικού αερίου της περιοχής.
• Της Διώρυγας του Σουέζ.
• Του διαδρόμου IMEC.
• Των ενεργειακών και εμπορικών ανταγωνισμών μεταξύ ΗΠΑ, Κίνας και λοιπών περιφερειακών δυνάμεων.

3. Τουρκική Στρατηγική και Αναθεωρητισμός

Σημαντικό μέρος της συζήτησης επικεντρώθηκε στη στρατηγική της Τουρκίας. Οι ομιλητές ανέφεραν ότι η Άγκυρα επιδιώκει:

• Την επέκταση της επιρροής της σε Ανατολική Μεσόγειο, Μέση Ανατολή και Αφρική.
• Τη δημιουργία τετελεσμένων γεγονότων.
• Την αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων Ελλάδας και Κύπρου.
• Τη διαμόρφωση «γκρίζων ζωνών» στο Αιγαίο.

Έγινε ιδιαίτερη αναφορά:

• Στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
• Στη στρατηγική εργαλειοποίησης του εσωτερικού δικαίου από την Τουρκία.
• Στα αποτελέσματα των νέων νομοθετικών ενεργειών από την Άγκυρα σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες και το χωροταξικό σχεδιασμό.

Παράλληλα, αρκετοί συμμετέχοντες επισήμαναν ότι η Τουρκία αντιμετωπίζει ταυτόχρονα πολλαπλές στρατηγικές πιέσεις, κυρίως λόγω:

• Του ανταγωνισμού με το Ισραήλ.
• Της εμπλοκής της σε Συρία και Λιβύη.
• Του κουρδικού ζητήματος.
• Των μεταβαλλόμενων σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δύση.

4. Ελληνική Στρατηγική και Αποτροπή

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης αναδείχθηκε η προσπάθεια της Ελλάδας να ενισχύσει τη γεωστρατηγική της θέση μέσω:

• Αμυντικού εκσυγχρονισμού.
• Ενίσχυσης στρατηγικών συνεργασιών με Γαλλία, ΗΠΑ, Ισραήλ και περιφερειακές δυνάμεις.
• Ανάπτυξης ενεργειακών υποδομών.
• Ενίσχυσης της παρουσίας σε κρίσιμες περιοχές του Αιγαίου και της Αν. Μεσογείου.

Τονίστηκε ιδιαίτερα η σημασία:

• Του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.
• Της παραχώρησης θαλάσσιων οικοπέδων για έρευνες υδρογονανθράκων.
• Της συμμετοχής της Ελλάδας σε ενεργειακούς διαδρόμους και διεθνή σχήματα συνεργασίας.

Οι συμμετέχοντες υποστήριξαν ότι η ελληνική στρατηγική πρέπει να βασίζεται:

• Στην αποτροπή.
• Στη σταθερή αλλά ελεγχόμενη αντίδραση.
• Στην αποφυγή τόσο της στρατιωτικής κλιμάκωσης όσο και του κατευνασμού.
• Στη διατήρηση πολιτικής, διοικητικής και επιχειρησιακής παρουσίας στις κρίσιμες περιοχές.

Έγιναν επίσης αναφορές στη στρατηγική ψυχραιμία που απαιτείται κατά τη διαχείριση κρίσεων, με παραδείγματα από τη διεθνή πρακτική.

5. Ζητήματα Διεθνούς Δικαίου και UNCLOS

Στη συζήτηση υπογραμμίστηκε ότι η UNCLOS αποτελεί το βασικό νομικό πλαίσιο αναφοράς για την πλειονότητα των κρατών της περιοχής.

Αναφέρθηκαν:

• Οι συμφωνίες οριοθέτησης της Ελλάδας με Ιταλία και Αίγυπτο.
• Οι συμφωνίες της Κυπριακής Δημοκρατίας με γειτονικά κράτη.
• Η σημασία της αρχής της μέσης γραμμής και της ίσης απόστασης.

Παράλληλα, αναλύθηκαν ζητήματα που αφορούν:

• Την έννοια των «γκρίζων ζωνών».
• Το εύρος χωρικών υδάτων και εναέριου χώρου.
• Την πρακτική εφαρμογή του διεθνούς δικαίου.
• Τις δυνατότητες μονομερών ενεργειών σε περιπτώσεις μη επίτευξης συμφωνίας.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη ύπαρξης ισχυρής πολιτικής βούλησης και εθνικής στρατηγικής συνέχειας.

            Επί του επιχειρησιακού, η Ελλάδα δύναται, βάσει των προβλέψεων του άρθρου 7 του Δικαίου της Θάλασσας (UNCLOS), να προβεί στη χάραξη συστήματος ευθειών γραμμών βάσεως, ιδίως στις περιοχές όπου η ακτογραμμή παρουσιάζει έντονη γεωμορφολογική ασυνέχεια και πολυνησιακή διάρθρωση. Οι γραμμές αυτές που θα συνδέουν τα κατάλληλα επιλεγμένα σημεία νησιωτικών σχηματισμών, όρμων και ακρωτηρίων, και θα αποτελέσουν την αφετηρία μέτρησης του εύρους των χωρικών υδάτων, αντί της φυσικής γραμμής της ακτής. Η εφαρμογή ενός τέτοιου συστήματος προϋποθέτει:

• υδρογραφική και γεωδαιτική τεκμηρίωση υψηλής ακρίβειας
• σύνταξη επίσημων ναυτικών χαρτών και κατάθεση των σχετικών συντεταγμένων στους αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς
• συμμόρφωση με τις αρχές του διεθνούς δικαίου της θάλασσας, ιδίως ως προς την αναλογικότητα, τη διεθνή ναυσιπλοΐα και την αποφυγή καταχρηστικής επέκτασης θαλάσσιων ζωνών σημεία που όπως διαπιστώνεται «εφαρμόζουν οι γείτονες».

6. Προβληματισμοί και Παρεμβάσεις Συμμετεχόντων

Η συζήτηση περιλάμβανε εκτεταμένες παρεμβάσεις και ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των συμμετεχόντων. Οι βασικοί προβληματισμοί που καταγράφηκαν είναι οι ακόλουθοι:

1. Η αποτελεσματικότητα της πολιτικής κατευνασμού έναντι της Τουρκίας.
2. Η ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής διάστασης της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.
3. Η διαχείριση πιθανών υβριδικών απειλών ή περιορισμένων κρίσεων στο Αιγαίο.
4. Η ανάγκη σαφούς εθνικής στρατηγικής και διακομματικής συναίνεσης.
5. Ο ρόλος της κοινωνικής συνοχής και της πολιτικής βούλησης στην αποτρεπτική ισχύ της χώρας.

Ορισμένοι συμμετέχοντες εξέφρασαν την άποψη ότι η Ελλάδα πρέπει να επιδεικνύει μεγαλύτερη αποφασιστικότητα, ενώ άλλοι υπογράμμισαν την ανάγκη αποφυγής κινήσεων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μη επιθυμητή κλιμάκωση.

Παράλληλα, διατυπώθηκαν προβληματισμοί σχετικά με:

• Τον ρόλο του ΝΑΤΟ και τη στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
• Τη σχέση ισορροπίας ισχύος Ελλάδας – Τουρκίας.
• Τις επιπτώσεις των διεθνών εξελίξεων στο περιφερειακό περιβάλλον ασφαλείας.

7. Συμπεράσματα

Από τη συζήτηση προέκυψε ότι η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελεί πολυπαραγοντικό ζήτημα, στο οποίο συνδυάζονται:

• Το διεθνές δίκαιο.
• Η γεωπολιτική ισχύς.
• Οι ενεργειακοί και γεωοικονομικοί ανταγωνισμοί.
• Η στρατηγική αποτροπή.

Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία έχουν ενισχύσει τη θέση τους μέσω στρατηγικών συνεργασιών, ενεργειακών πρωτοβουλιών και αμυντικής αναβάθμισης. Ωστόσο, η περιοχή εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από υψηλό επίπεδο αβεβαιότητας και ανταγωνισμού.

Κοινή διαπίστωση των συμμετεχόντων ήταν ότι απαιτείται:

• Μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική.
• Συνδυασμός νομικών, διπλωματικών και στρατηγικών εργαλείων.
• Ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος.
• Σταθερή, δυναμική και ψύχραιμη διαχείριση κρίσεων.

Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με την επισήμανση ότι το κρίσιμο ερώτημα για το μέλλον δεν αφορά μόνο την επίτευξη οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών, αλλά κυρίως τους όρους, το χρονικό πλαίσιο και το γεωπολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτή θα πραγματοποιηθεί.