Στις 6 Νοε.2025, διεξήχθη στο Ζάππειο Αθηνών διήμερη Σύνοδος κατά την οποίαν επιβεβαιώθηκε η αμερικανική στήριξη της Ελλάδος σε θέματα ενεργειακής απεξάρτησης της Ευρώπης από την Ρωσία, συζητήθηκαν δυνατότητες αναζήτησης νέων πηγών ενέργειας στην ελληνική ΑΟΖ και διαπιστώθηκε πανηγυρικά ο ενισχυμένος ρόλος της χώρας μας στον υπό αναδιάταξη ενεργειακό χάρτη αλλά και στην νέα αρχιτεκτονική ασφάλεια της Ευρώπης. Κατά τις διαβουλεύσεις, αναδείχθηκε η ενεργός εφαρμογή της στρατηγικής σχέσης των δύο χωρών (Ελλάδος και ΗΠΑ) που δεν εξαντλείται μόνο στην αμυντική συνεργασία με τον αναβαθμισμένο ναύσταθμο της Σούδας και των άλλων στρατιωτικών διευκολύνσεων που προσφέρει η χώρα μας, αλλά επεκτείνεται και σε νέα δυναμικά πεδία όπως είναι η ενέργεια και οι υποδομές που αφορούν με μείζονες στρατηγικές των ΗΠΑ και της Δύσης. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι η Σύνοδος, πλην των άλλων, λειτούργησε και ως μοχλός ενίσχυσης των πολιτικών και διπλωματικών θέσεων της χώρας και ισχυρό ανάχωμα απέναντι σε εξωγενείς επιβουλές που θα μπορούσαν να διαταράξουν ή να θέσουν σε κίνδυνο τα μεγάλα ενεργειακά σχέδια .
Είναι σημαντικό το γεγονός ότι μέσα σε δύο ημέρες υπεγράφησαν ιστορικές συμφωνίες που αλλάζουν τον ενεργειακό χάρτη της περιοχής. Ειδικότερα : Η πρώτη μεγάλη υπογραφή ήλθε με την συμφωνία της EXXONMOBIL που εισέρχεται με ποσοστό 60% στην Κοινοπραξία των HELLENIC ENERGY και ENERGEAN για το Οικόπεδο 2 στο Ιόνιο. Η πρώτη ερευνητική γεώτρηση είναι προγραμματισμένη για τις αρχές του 2027, σηματοδοτώντας την επιστροφή των γεωτρήσεων στη χώρα, έπειτα από δύο δεκαετίες. Έτσι το Ιόνιο αναδεικνύεται σε νέο πεδίο ενδιαφέροντος για την Διεθνή πετρελαϊκή βιομηχανία, καθώς η Ευρώπη επιδιώκει να εξασφαλίσει εγχώριες πηγές φυσικού αερίου, ενόψει της οριστικής απεξάρτησης από την Ρωσία το 2028.
Η δεύτερη συμφωνία υπεγράφη από την ATLANTIC –SEE LNG TRADE A.E., κοινοπραξία της ΔΕΠΑ Εμπορίας (40%) και του Ομίλου Α LNG ΑΚΤΟR (60%), με την αμερικανική VENTURE GLOBAL Inc., για προμήθεια LNG,διάρκειας 20 ετών. Το LNG θα μεταφέρεται στην Ελλάδα και θα εξάγεται προς Ρουμανία και Ουκρανία. Πρόκειται για την πρώτη μακροχρόνια συμφωνία προμήθειας αμερικανικού LNG στα ελληνικά ενεργειακά χρονικά που εδραιώνει την χώρα ως εξαγωγικό κόμβο προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη
Το « ΣΉΜΑ 3+1». Έγινε μνεία της κοινής δήλωσης στην οποίαν προέβησαν οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ, Κύπρου, Ελλάδος συν του Ισραήλ , μετά την Υπουργική Σύνοδο Ενέργειας (γνωστής ως Σήμα 3+1), δια της οποίας επιβεβαίωσαν την δέσμευσή τους για την ενίσχυση της ασφάλειας και συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο και υπογράμμισαν τη σημασία των περιφερειακών έργων ενεργειακής διασύνδεσης, τόσον αυτών που βρίσκονται σε εξέλιξη όσον και εκείνων που στοχεύουν στην διασύνδεση Ασίας- Ευρώπης μέσω Ισραήλ- Κύπρου – Ελλάδος (Ιndia-Middle East-Europe Corridor) . Η συγκυρία απεδείχθη εξαιρετική για την Ελλάδα. Η πλήρης επικράτηση του δόγματος Τραμπ «Drill, baby, drill» και η οπισθοχώρηση της «πράσινης μετάβασης», έχουν οδηγήσει σε επανεμφάνιση των πετρελαϊκών κολοσσών, οι οποίοι, μετά την αμηχανία των τελευταίων ετών, επανέρχονται δυναμικά προκειμένου να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε νέα κοιτάσματα, όσο ακόμη παρατείνεται η πολιτική εγκατάλειψη των υδρογονανθράκων. Η χρησιμότητα του σχήματος 3+1 έγκειται στο ότι είναι ένα σημαντικό ενεργειακό βήμα το οποίο έρχεται στην αρχή του τέλους του πολέμου στη Γάζα, σε μια περίοδο που αναμένεται να σηματοδοτήσει – αν και με αρκετά εμπόδια - την επιστροφή του Ισραήλ στην περιφερειακή συνεργασία ,κάτι που αποτελεί βασική επιδίωξη των ΗΠΑ. οι οποίες την εποχή αυτή δίνουν έμφαση και απόλυτη προτεραιότητα στα έργα διασυνδεσιμότητος των ηλεκτρικών διασυνδέσεων, με πρώτη το καλώδιο GSI που παραμένει παγωμένο λόγω διαφορών σε ρυθμιστικά επίπεδα αλλά, κυρίως, εξαιτίας του γεωπολιτικού ρίσκου που δημιουργεί η αρνητική στάση της Τουρκίας η οποία, με τον υποθαλάσσιο αγωγό TurkStream (που τέθηκε σε λειτουργία το 2020 και είναι χωρητικότητας 31,5 δις κυβ. μέτρα ετησίως), επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της ως κόμβος μεταφοράς ενέργειας προς την Ευρώπη, διοχετεύοντας και ρωσικό φυσικό αέριο πέραν εκείνου από το Αζερμπαϊτζάν, που φθάνει στην Ευρώπη μέσω ΤΑΝΑΡ. Το έργο της διοχέτευσης φυσικού αερίου μέσω ΤΑΝΑΡ είναι ένα φιλόδοξο σχέδιο της Μόσχας για την εξασφάλιση δεύτερης εξόδου προς την Ευρώπη και για την απεξάρτηση της από την Ουκρανία μέσω της οποίας διέρχονταν οι αγωγοί της. Σημειωτέον ότι η Τουρκία προμηθεύεται επίσης ρωσικό πετρέλαιο και από τον μικρότερης χωρητικότητας αγωγό Blue Stream, ενώ με τον ενεργό αγωγό Turk Stream, και παρά τις αμερικανικές κυρώσεις, εξασφαλίζει –και μάλιστα σε προνομιακές τιμές – από την Ρωσία μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου για τις εσωτερικές της ανάγκες, με ταυτόχρονη αποκομιδή σημαντικών κερδών από τα τέλη διαμετακόμισης του ρωσικού φυσικού αερίου. Παρά ταύτα, η Τουρκία, προκειμένου να προλάβει πιθανές αμερικανικές αντιδράσεις, έχει μεριμνήσει να λάβει θέση και για την αγορά του αμερικανικού LNG. Επί παραδείγματι, τον παρελθόντα Σεπτέμβριο, η κρατική ενεργειακή εταιρεία ΒΟΤΑS υπέγραψε συμβόλαιο με την αμερικανική εταιρεία MERCURIA για την εισαγωγή περίπου 4 δισ. κυβ. μέτρων αμερικανικού LNG ετησίως, από το 2026.
Ο ΚΑΘΕΤΟΣ ΔΙΑΔΡΟΜΟΣ. Το μεγαλύτερο, όμως, επίτευγμα της Συνόδου υπήρξε το πλέγμα Συμφωνιών για την ανάπτυξη ενός κάθετου διαδρόμου (vertical corridor), δηλ. μιας νέας ενεργειακής ραχοκοκαλιάς της Ευρώπης υπό την μορφή ενιαίας αλυσίδας αγωγών και διασυνδέσεων, που θα ενώνει τον Νότο με τον Βορρά, έργο της θα είναι η μεταφορά φυσικού αερίου προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και θα συνδέει τους διαχειριστές συστηματικών μεταφορών (ISO} της Ελλάδος ( αρχικές πύλες εισόδου η Ρεβυθούσα και το FSRU της Αλεξανδρούπολης, διαχειριστής μεταφορών η ΔΕΣΦΑ), Βουλγαρίας, Ρουμανίας, Μολδαβίας με κατάληξη την Ουκρανία. Ουσιαστικά, πρόκειται για αναστροφή της κατεύθυνσης του κάθετου άξονα που πριν λίγα χρόνια λειτουργούσε από Βορρά προς Νότο, μεταφέροντας ρωσικό φυσικό αέριο, ενώ τώρα, στην αντίθετη κατεύθυνση, θα μεταφέρεται κυρίως, αλλά όχι μόνο, αμερικανικό LNG. Ο άξονας του κάθετου διάδρομου του οποίου η οφελιμιστική αξία θα πολλαπλασιαστεί όταν συνδυασθεί με τον διασυνδετήριο άξονα Αλεξανδρούπολη - Οδησός, εκτός του ότι θα φέρει κοντά χώρες της Ευρώπης με σημαντική πολιτιστική συνάφεια, θα δώσει την ευκαιρία στην Ελλάδα να αναπτύξει την δική της στρατηγική μέσα στην Ανατολική Ευρώπη και να μεταβάλλει τους συσχετισμούς και στην ΕΕ. Πρόκειται για ένα σχέδιο που θα απαιτήσει νέες μεγάλες υποδομές με τη συνεργασία ισχυρών αμερικανικών επιχειρηματικών ομίλων και ελληνικών εταιρειών στους τομείς ενέργειας και κατασκευών αλλά και την ενεργή παρουσία της ελληνόκτητης εμπορικής ναυτιλίας που εγκαίρως έχει επενδύσει σε πλοία μεταφοράς LNG. Παράλληλα η Ουάσιγκτον, στα πλαίσια των επιδιώξεών της προς ανάσχεση της κινέζικης επιρροής στην Ευρώπη και γνωστού όντος ότι το λιμάνι του Πειραιά το οποίο το Πεκίνο χρησιμοποιεί ως βασική εξαγωγική πύλη στην Ευρώπη, σχεδιάζει, ως εναλλακτική λύση, την πιθανή εμπλοκή προς αξιοποίηση των διευκολύνσεων και εγκαταστάσεων της Ελευσίνας, σε συνεργασία, βέβαια με το ελληνικό Δημόσιο. Τέλος, η ελληνική πλευρά ανέπτυξε στους συνέδρους της Συνόδου του Ζαππείου, την μεγάλη συμβολή της Αλεξανδρούπολης και της Κρήτης στους ελληνικούς και τους εν γένει ενεργειακούς σχεδιασμούς. Η πρώτη, εκτός από ενεργειακός κόμβος, δύναται να μετεξελιχθεί σε παρακαμπτήριο των Στενών εμπορική οδό μεταφοράς με σιδηροδρομικές διασυνδέσεις, που θα καταλήγουν στην Οδησσό. Η δεύτερη μπορεί να καταστεί σημείο αναφοράς διαβουλεύσεων για την Κεντρική και Ανατολική Μεσόγειο μεταξύ των κυβερνήσεων, επιχειρηματιών, επιμελητηρίων. ακαδημαϊκών και ερευνητών της νέας γενιάς και της κοινωνίας των πολιτών. Έτσι θα αποκτήσουμε πειστικό λόγο στις διεργασίες και πιο ολοκληρωμένη εικόνα των δυναμικών και των εξελίξεων, με συνέπεια την βελτίωση των προσβάσεων στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Τέλος , παρέλκει να αναφερθεί ότι η εκάστοτε Ελληνική κυβέρνηση πρέπει να επικεντρώσει τις προσπάθειές της ώστε οι μεγάλες ενεργειακές συμφωνίες που υπογράφονται να ερμηνεύονται και υλοποιούνται στα πλαίσια και τις τεχνικές της αμυντικής θωράκισης της χώρας, πάντοτε με την υποστήριξη ισχυρών συμμαχιών για την προστασία των κοινών συμφερόντων.
*Ο Ευάγγελος Γριβάκος ... ΕΔΩ!