* Ο Γιώργος Παπαπολυχρονίου
Editor's note:
This piece is part of a series of policy analyses entitled “The Talbott Papers on Implications of Russia’s Invasion of Ukraine,” named in honor of American statesman and former Brookings Institution President Strobe Talbott. Brookings is grateful to Trustee Phil Knight for his generous support of the Brookings Foreign Policy program.

Πρόλογος. Εμφανίστηκε, τα τελευταία χρόνια, μια “θεωρία” που μπορεί να συνοψιστεί στην πρόταση : “τα αεροσκάφη πέφτουν γιατί είναι παλιά”. Το συγκεκριμένο απόφθεγμα διακινείται, στα ΜΜΕ και τα ΜΚΔ, από διάφορους κύκλους, συνήθως κομματικούς και δημοσιογραφικούς, αλλά και από άλλους, που δεν είναι εύκολο να προσδιοριστούν, ενδεχομένως ύποπτους. Η “θεωρία” αυτή έχει δυστυχώς αποκτήσει οπαδούς, οι οποίοι, είτε επειδή πρόσκεινται σε συγκεκριμένα κόμματα και πιστεύουν ότι έτσι κάνουν αντιπολίτευση στην κυβέρνηση, είτε από άγνοια, ή ακόμη και από αφέλεια την ενστερνίζονται και την διαδίδουν. Το πράγμα θα ήταν απλώς αστείο, αλλά φαίνεται ότι ένα σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού έχει αρχίσει να την πιστεύει, και μάλιστα ακόμη και κάποια άτομα που πρόσκεινται στις Ένοπλες Δυνάμεις (ΕΔ), πράγμα που μπορεί να επηρεάσει την εμπιστοσύνη των πολιτών στην πολιτική και την στρατιωτική ηγεσία της χώρας, στις αεροπορικές μεταφορές και ιδιαίτερα στην ικανότητα της Πολεμικής Αεροπορίας (ΠΑ) να αντιμετωπίσει την απειλή.
Εισαγωγή. Η θεωρία αυτή είναι λανθασμένη και οι περισσότεροι φτάνουν να την πιστεύουν γιατί η γνώση τους όσον αφορά την συντήρηση μηχανημάτων, περιορίζεται στην εμπειρία τους με τις οικιακές τους συσκευές, και κυρίως στην εμπειρία τους με τα ιδιωτικά τους αυτοκίνητα.
Θα ήταν εύκολο βέβαια να καταλάβει κανείς, ότι η συντήρηση των αεροσκαφών δεν μπορεί να είναι παρόμοια με την συντήρηση των αυτοκινήτων, καθώς ο χειριστής ενός αεροσκάφους δεν μπορεί να σταματήσει στο βενζινάδικο της γειτονιάς αν “μείνει από βενζίνη”, ούτε να πάει στον μάστρο-Γιάννη στην επόμενη γωνία αν του στραγγίξουν τα υγρά των φρένων, ή του καεί η φλάντζα!
Η συντήρηση των αεροσκαφών, αντιθέτως, είναι εξαιρετικά εξεζητημένη υπόθεση και έχει διαμορφωθεί στην σύγχρονη μορφή της από μελέτες, εμπειρία και προσπάθειες στην πάροδο πολλών δεκαετιών.
Σκοπός της ανάλυσης αυτής δεν είναι να μεταπείσω τους ιδεοληπτικούς και τους φανατισμένους. Κάτι τέτοιο θα ήταν αδύνατο. Ο σκοπός μου είναι να προσεγγίσω αυτούς που έχουν παρασυρθεί από άγνοια και που πιστεύω ότι είναι οι περισσότεροι και οι οποίοι θεώρησαν φυσιολογικό ότι τα αεροσκάφη πρέπει να αντικαθίστανται συνεχώς με καινούρια, ειδάλλως κινδυνεύει η ασφάλεια των πτήσεων.
Σημειώνω ιδιαίτερα και προς άρσιν παρεξηγήσεων, ότι η πιό κάτω ανάλυση ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΡΡΗΤΗ, σε κανένα της σημείο. Επίσης στην ανάπτυξή της αποφεύγω τα μαθηματικά και το τυπικό τους, καθώς και τους επαγγελματικούς όρους, ώστε η ουσία να γίνει κατανοητή από όσο το δυνατόν περισσότερους αναγνώστες. Πάντως, κάποια αναφορά σε στατιστικά στοιχεία και η παρουσίασή τους σχηματικά, είναι απαραίτητη γιατί αλλιώς η συζήτησή μας δεν θα μπορούσε να προχωρήσει.
Η συχνότητα βλαβών. Η συχνότητα βλαβών των στοιχείων μιας μηχανής ή ενός μηχανισμού, ή και η συχνότητα βλαβών ενός ολόκληρου μηχανολογικού συστήματος, έχει βρεθεί από χιλιάδες χιλιάδων πειράματα, ότι ακολουθεί ένα συγκεκριμένο μοτίβο, παρόμοιο σε κάθε περίπτωση. Το μοτίβο αυτό έχει ως εξής : Πολλές βλάβες εμφανίζονται στην έναρξη της επιχειρησιακής ζωής των μηχανημάτων, στην συνέχεια παρατηρείται μία μακρά περίοδος ηρεμίας όπου οι βλάβες είναι τυχαίες και ελάχιστες, και τέλος, πάλι παρουσιάζεται μία έξαρση των βλαβών στο τέλος της χρήσιμης επιχειρησιακής λειτουργίας τους. Το μοτίβο αυτό παρουσιάζεται σχηματικά (Σχήμα 1) παρακάτω, όπου και σημειώνονται καθαρά οι τρείς χαρακτηριστικές αυτές περίοδοι. Η καμπύλη ονομάζεται “η καμπύλη της μπανιέρας” λόγω του σχήματός της, ή του Weibull, από τον μαθηματικό που κυρίως την ανέλυσε.

Θα προσέξετε ότι η αρχική περίοδος υψηλού ρυθμού βλαβών ονομάζεται “Περίοδος Νηπιακής Θνησιμότητας” και αντιστοίχως, η περίοδος υψηλού ρυθμού βλαβών στο τέλος της ζωής ενός μηχανήματος, ονομάζεται “Περίοδος Γεροντικής Θνησιμότητας”. Αυτό συμβαίνει γιατί στις αρχές της δεκαετίας του ‘40 που οι μηχανικοί άρχισαν να ασχολούνται σοβαρά με τις βλάβες των μηχανημάτων, η πιθανοθεωρία της θνησιμότητας των ανθρώπινων πληθυσμών είχε ήδη ωριμάσει, οπότε το σχετικό μαθηματικό πρότυπο που αφορούσε τους ανθρώπινους πληθυσμούς χρησιμοποιήθηκε με μικρές μόνο τροποποιήσεις αυτούσιο, με αποτέλεσμα πολλοί όροι από το ένα πεδίο έρευνας, να μετακυληθούν στο άλλο.
Φιλοσοφία Συντήρησης. Η “φιλοσοφία της Συντήρησης”, ο τρόπος δηλαδή που αντιμετωπίζονται οι βλάβες, η εξασφάλιση ανταλλακτικών, η επισκευαστική και η προληπτική συντήρηση για τα κοινά, καθημερινά μηχανήματα είναι απλή. Λειτουργούμε για παράδειγμα το αυτοκίνητό μας συμπληρώνοντας βενζίνη κάθε τόσο, κάνουμε μια μικρή περιοδική προληπτική συντήρηση μια φορά το χρόνο για να τσεκάρουμε φίλτρα, φρένα και διάφορα υγρά (μάλιστα χαριτολογώντας το λέμε “αλλάζουμε λάδια -ξίδια”), προσέχουμε την κατάσταση των ελαστικών και όσο για τις βλάβες, αυτές τις αφήνουμε να εκδηλωθούν όποτε τους καπνίσει και ασχολούμαστε μαζί τους μόνο όταν μας ανησυχήσουν. Λογική αυτή η αντιμετώπιση καθώς, στατιστικά, μια βλάβη στο έδαφος σπάνια σημαίνει δυστύχημα ή έστω σοβαρό ατύχημα. Επόμενο είναι ότι με αυτή την αντιμετώπιση, το αυτοκίνητό μας κάποια στιγμή θα παλιώσει (θα φτάσει στην “γεροντική περίοδο” της ζωής του δηλαδή), οι βλάβες θα γίνουν ανεξέλεγκτες και θα αναγκαστούμε να το αλλάξουμε.
Παρόμοια φιλοσοφία όμως δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε ιπτάμενα μέσα γιατί μια τυχαία βλάβη μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια ζωών και καταστροφή σημαντικών περιουσιακών στοιχείων. Η αγωνία μας λοιπόν στην Αεροπορία είναι να “προλάβουμε” την βλάβη προτού αυτή εκδηλωθεί. Για να γίνει αυτό, το μέλημά μας είναι να αντικαταστήσουμε ένα στοιχείο πριν από την έξαρση των βλαβών της περιόδου της γεροντικής του θνησιμότητας.
Γλαφυρά αυτό φαίνεται στο παρακάτω σχήμα (Σχήμα 2):

Το να βρεθεί το ιδανικό χρονικό σημείο αντικατάστασης κάποιου υλικού, για αρκετά χρόνια απασχολούσε κυρίως τον κατασκευαστή, του οποίου επιβάλλεται ακόμη και σήμερα σαν συμβατική του υποχρέωση. Αυτός όφειλε και οφείλει να πληροφορήσει τους χρήστες για το πότε πρέπει να γίνει μια αντικατάσταση και σε ποιό υλικό, αλλά και πότε πρέπει να γίνει μια επιθεώρηση και που. Ο χρήστης οργανώνει την προληπτική του συντήρηση ώστε να είναι συμβατή με τις οδηγίες του κατασκευαστή, αλλά και ενδεχομένως να τις τροποποιεί, με βάση την εμπειρία του, ενημερώνοντας τον κατασκευαστή. Οι πληροφορίες που συγκεντρώνει ο κατασκευαστής με τον τρόπο αυτό χρησιμοποιούνται για την βελτίωση των οδηγιών του, οι οποίες στην συνέχεια κοινοποιούνται και στους υπόλοιπους χρήστες του ίδιου συστήματος σε έναν αέναο κύκλο πληροφόρησης.
Εννοείται ότι τα στοιχεία που συγκεντρώνονται είναι στατιστικά και υπάρχουν περιθώρια λάθους. Το ζητούμενο είναι να βρεθεί η καλύτερη σχέση μεταξύ ασφάλειας και κόστους. Για τον λόγο αυτό, τις τελευταίες δεκαετίες εφαρμόζονται και νέες μέθοδοι, όπου ο χρήστης αναλαμβάνει κύριο ρόλο και η κατάσταση των υλικών ελέγχεται καλύτερα, ώστε οι αντικαταστάσεις είναι πιό στοχευμένες. Σύμφωνα με τις μεθόδους αυτές, ευαίσθητα σημεία των μηχανών, μηχανισμοί ή και δομικά στοιχεία, παρακολουθούνται με ειδικούς αισθητήρες οι οποίοι καταγράφουν θερμοκρασιακές μεταβολές, κραδασμούς και επιταχύνσεις τουλάχιστον. Τα στοιχεία αυτά αναλύονται με ειδικά προγράμματα και μας καθοδηγούν στο ποιά στοιχεία απαιτούν αντικατάσταση και πότε ακριβώς.
Οι συνηθισμένες επιθεωρήσεις και αντικαταστάσεις ανάγονται και εφαρμόζονται σε ορισμένο χρόνο, ή σε μονάδες μέτρησης (που τελικά ανάγονται με την σειρά τους σε χρόνο), όπως ώρες πτήσεως, ώρες λειτουργίας του κινητήρα, κύκλοι λειτουργίας και τα παρόμοια. Το ζητούμενο είναι, όλα τα υλικά και στοιχεία να απομακρύνονται προτού να παρουσιάσουν βλάβη και να αντικαθίστανται με καινούρια. Με τον τρόπο αυτό τα υλικά είναι πάντα καινούρια ή σχεδόν καινούρια και συνεπώς αξιόπιστα. Το αποτέλεσμα είναι ότι η ΓΕΡΟΝΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΛΟΚΛΗΡΟΥ και εν προκειμένω του ΑΕΡΟΣΚΑΦΟΥΣ, συνεχώς να απομακρύνεται, ώστε τελικά να μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι τα αεροσκάφη δεν πέφτουν γιατί είναι παλιά!!! Η διαδικασία αυτή φαίνεται σχηματικά πιό κάτω (Σχήμα 3).

Επίλογος. Αφού εξήγησα ότι τα αεροσκάφη “δεν τα σκοτώνουμε επειδή γερνάνε”, εύλογα δημιουργείται η απορία “Και καλά, πότε πρέπει να αποσύρουμε ένα αεροσκάφος παλαιού τύπου και να το αντικαταστήσουμε με κάτι πιό σύγχρονο;”. Η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη και η απόφαση λαμβάνεται μετά από μελέτη και ανάλυση πολλών στοιχείων. Γενικά λόγοι για την απόσυρση ενός αεροσκάφους μπορεί να είναι οι εξής:
–> Οι επιχειρησιακές δυνατότητες της δικής μας ΠΑ υπολείπονται των δυνατοτήτων του οποιουδήποτε θεωρούμε αντίπαλο.
–> Η υποστήριξη ενός τύπου αεροσκάφους γίνεται εξαιρετικά δαπανηρή και χρονοβόρα, χωρίς να φαίνεται στον ορίζοντα δυνατότητα βελτίωσης.
–> Το Δόγμα χρησιμοποίησης των αεροναυτικών δυνάμεων άλλαξε.
–> Η εμφάνιση ενός επαναστατικού νέου τύπου όπλου που επαναπροσδιορίζει τις επιχειρησιακές απαιτήσεις.
Δημήτριος Κατελούζος
Αύγουστος 2023
Υστερόγραφο : Σε δεύτερο χρόνο, σκέφτηκα ότι χρωστώ μια εξήγηση! Ποιό ήταν το καράβι του Θησέα και τι σχέση έχει με την συντήρηση των σύγχρονων αεροσκαφών; Η απάντηση εδώ:
Σε περίπτωση τέλος, που κάποιος θέλει να ασχοληθεί παραπάνω με το μαθηματικό μοντέλο, μπορεί να ξεκινήσει διαβάζοντας τη σχετική παρουσίασή μου του 2017 με θέμα Αξιοπιστία – Συντηρησιμότητα – Διαθεσιμότητα (Δεξιό Click και άνοιγμα σε νέα καρτέλα):

Αναγκαία η αξιοποίηση από την Ελλάδα του Δικαίου της Θάλασσας Η Ελλάδα έχει αργήσει δραματικά και αδικαιολόγητα επί δεκαετίες να εφαρμόσει τις πολλές θετικές γι’ αυτήν προβλέψεις του Νέου Δικαίου της Θάλασσας. Η πολυμερής Διεθνή Σύμβαση του 1982 του Μοντέγκο Μπέι, εκτός από διεθνές Συμβατικό Δίκαιο που επικυρώθηκε από περισσότερες από 160 χώρες, αποτελεί στο μεγαλύτερο μέρος της και Διεθνές Εθιμικό Δίκαιο γενικής ισχύος που δεσμεύει πλήρως και τα λίγα κράτη που δεν ψήφισαν, δεν υπέγραψαν και δεν επικύρωσαν την Σύμβαση, όπως π.χ. η Τουρκία.
Η συνέχεια ΕΔΩ!
* Ο Δρ Βενιαμίν Καρακωστάνογλου ...

Αναδημοσίευση : Μεθ' Ορμής Ακαθέκτου (methormisakathektou.blog)
Κάθε φορά που καλούμαστε να ασχοληθούμε με το φαινόμενο του πολέμου και ιδιαίτερα με κάποιες συγκεκριμένες μορφές του, αναγκαστικά πιάνουμε στα χέρια μας τον κατεξοχήν μελετητή αυτού, τον Karl Von Klausewitz. Στο έργο του «Περί του Πολέμου», ο Πρώσος στρατιωτικός διακρίνει δύο είδη πολέμου: «Αυτά τα δύο είδη πολέμου είναι τα εξής: το ένα έχει ως στόχο να καταβάλει τον αντίπαλο, είτε για να τον εξουδετερώσει πολιτικά, είτε μόνο για να τον αφοπλίσει, υποχρεώνοντάς τον να δεχθεί την ειρήνη πάση θυσία· στο άλλο αρκούν μερικές κατακτήσεις στα σύνορα της χώρας είτε υπάρχει πρόθεση να διατηρηθούν είτε να χρησιμοποιηθούν σαν ανταλλάξιμο είδος τη στιγμή της ειρήνης[1]».
Ξεκινώντας από την παραπάνω ρήση, είναι δυνατόν να διακρίνουμε τους πολέμους σε δύο μεγάλες κατηγορίες: αυτούς στον οποίο ο ένας αντίπαλος με τις επιχειρήσεις του επιζητεί την πλήρη κατάρρευση του αντιπάλου και αυτούς που ο στόχος είναι η απόσπαση μιας περιοχής. Αν και αυτά τα δύο προφανώς πολλές φορές συμπλέκονται, ο στόχος της πλήρους κατάρρευσης του αντιπάλου επιτρέπει την χρήση θεμιτών και αθέμιτων τρόπων ενεργείας που θα δημιουργήσουν εστίες συγκρούσεων εντός του αντίπαλου κράτους καθιστώντας στην τελική φάση ολόκληρη την εδαφική του επικράτεια πεδίο επιχειρήσεων. Αυτή ακριβώς η χρήση αθέμιτων μέσων μάς οδηγεί στην έννοια του «Πολέμου Χωρίς Περιορισμούς» (Unrestrictred Warfare), έργο που δημοσιεύτηκε από δύο συνταγματάρχες του Κινεζικού Στρατού. Σε αυτό προτείνονται μέθοδοι – στρατιωτικές και μη στρατιωτικές για να είναι σε θέση χώρες όπως η Κίνα να αντιμετωπίσουν εξοπλιστικά ανώτερες χώρες όπως είναι οι ΗΠΑ[2]. «Ο πρώτος νόμος του Πολέμου Χωρίς Περιορισμούς είναι ότι δεν υπάρχουν κανόνες. Τίποτα δεν είναι απαγορευμένο[3]». Οι δραστηριότητες ενός τέτοιου πολέμου είναι δυνατόν να περιλαμβάνουν κυβερνοεπιθέσεις σε υπολογιστικά συστήματα, επιθέσεις στο τραπεζικό σύστημα, οικονομικός πόλεμος, τρομοκρατία, παραπληροφόρηση, ψυχολογικές επιχειρήσεις και πολεμικές συγκρούσεις στις πόλεις.
Η έννοια του υβριδικού πολέμου

Τί είναι όμως ο υβριδικός πόλεμος; Πώς μπορεί να οριστεί; Η απάντηση μπορεί να δοθεί ιστορικά και συγχρονικά. Ο υβριδικός πόλεμος υπάρχει ήδη από την Αρχαιότητα και θα μπορούσε να οριστεί ως: «η σύγκρουση που διαθέτει έναν συνδυασμό από τακτικές στρατιωτικές δυνάμεις και ατάκτους (guerillas, στασιαστές και τρομοκράτες) και μπορεί να περιέχει κρατικούς και μη κρατικούς παίκτες, στοχεύοντας έναν κοινό πολιτικό στόχο. Οι άτακτες δυνάμεις είναι δυνατόν να μην κατευθύνονται από μία κεντρική διοίκηση, παρ’ όλο που σε πολλές περιπτώσεις αποτελούν μέρος μιας συνεκτικής στρατηγικής που τίθεται σε χρήση προκειμένου να αντιμετωπιστεί ένας εισβολέας ή μια δύναμη κατοχής. Επίσης ο υβριδικός πόλεμος υπάρχει σε όλα τα επίπεδα του πολέμου από το τακτικό στο επιχειρησιακό και από εκεί στο στρατηγικό [4]». Επιπρόσθετα «οι στρατιωτικοί οργανισμοί δεν πρέπει να αγνοούν το πολιτικό περικείμενο και το αφήγημα μέσα στο οποίο όλοι οι πόλεμοι συμβαίνουν[5]».
Εν προκειμένω, χρησιμοποιείται ο όρος «υβριδικός» και όχι «συνδυασμένος» (combined) που αναφέρεται στη συνδυασμένη χρήση διαφόρων όπλων όπως πεζικό, τεθωρακισμένα, μηχανικό, ναυτικό κ.α. ακριβώς για να δειχθεί η χρήση άτακτων οι οποίοι χρησιμοποιούνται σε συμμετρικές και ασύμμετρες πολεμικές συγκρούσεις. Θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν πολλά ιστορικά παραδείγματα αλλά ένα άκρως ενδιαφέρον είναι αυτό των Akinji ή Akindji της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αυτοί ήταν άτακτοι ελαφρά οπλισμένοι επιδρομείς, συνήθως καβαλάρηδες, οι οποίοι διενεργούσαν επιθέσεις τύπου guerilla πριν τον κυρίως στρατό με στόχο να προκαλέσουν το χάος και τον πανικό τόσο στον αντίπαλο στρατό, όσο στις πόλεις και τα χωριά του εχθρού.
Στην σύγχρονη εποχή, όπως είναι φυσικό, τα διαθέσιμα όπλα έχουν αυξηθεί και μέσα σε αυτά προσετέθη ένα νέο πεδίο συγκρούσεων το πληροφοριακό περιβάλλον. Το πληροφοριακό περιβάλλον μπορεί να οριστεί ως: «το σύνολο των ατόμων, οργανισμών και συστημάτων που συλλέγουν, επεξεργάζονται, διαδίδουν και ενεργούν βάσει πληροφοριών Το πληροφοριακό περιβάλλον είναι ένα ετερογενές παγκόσμιο περιβάλλον όπου οι άνθρωποι και τα αυτοματοποιημένα συστήματα παρατηρούν, προσανατολίζουν, αποφασίζουν και ενεργούν βάσει δεδομένων, πληροφοριών και γνώσεων[6]». Το Πληροφοριακό Περιβάλλον περιλαμβάνει τα κάτωθι πεδία διεξαγωγής:
α. Φυσικός χώρος
β. Κυβερνοχώρος
γ. Ηλεκτρομαγνητικό φάσμα
δ. Ανθρώπινη στάση και συμπεριφορά
ε. Περιβάλλον των σύγχρονων ΜΜΕ
Παράλληλα έχει τις ακόλουθες διαστάσεις:
α. Φυσική Διάσταση: ανθρώπινο δυναμικό, ΜΜΕ, συστήματα διοίκησης και ελέγχου.
β. Πληροφοριακή/ Εικονική διάσταση: πού και πώς πραγματοποιείται η συλλογή, ανάλυση, αποθήκευση, διανομή και προστασία της πληροφορίας
γ. Νοητική Διάσταση: Η διαμόρφωση της νοητικής κατάστασης αυτών που χρησιμοποιούν την πληροφορία.
Οι Πληροφοριακές Επιχειρήσεις είναι μια επιτελική λειτουργία, η οποία επιχειρεί να δημιουργήσει τα επιθυμητά αποτελέσματα στην θέληση, την κατανόηση και τις ικανότητες του εχθρού υποβοηθώντας τον Διοικητή στις γενικότερες στρατιωτικές επιχειρήσεις προς εκπλήρωση των τιθεμένων ΑΝΣΚ. Ως Πληροφοριακή Δραστηριότητα νοείται η κάθε στοχευμένη ενέργεια που έχει ως στόχο τον επηρεασμό της πληροφορίας ή/και των πληροφοριακών συστημάτων.
Οι έντονες μάχες στο πληροφοριακό περιβάλλον υπήρχαν πάντοτε αλλά μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του 2000 αφορούσαν κυρίως μη κρατικούς δρώντες, όπως οι τρομοκρατικές οργανώσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η δράση των φονταμενταλιστικών ισλαμικών τρομοκρατικών ομάδων που στην κορύφωσή τους διενήργησαν το τρομοκρατικό χτύπημα στους δίδυμους πύργους. Ο τρομοκράτης με την δράση του προσπαθεί να δημιουργήσει στον υπέρτερο κρατικό εχθρό ένα δίλημμα ασφαλείας και να τον εξαναγκάσει σε μία κατάσταση συνεχούς καταστολής και περιστολής δικαιωμάτων. Οι ισλαμιστές τρομοκράτες εκτιμάται ότι πέτυχαν τον στόχο τους: οι ΗΠΑ αποφάσισαν να κηρύξουν τον πόλεμο σε μία κατάσταση, «την τρομοκρατία» αγνοώντας πλήρως το προφανές ότι η τρομοκρατία ως αντίπαλος είναι δύσκολο να οριστεί. Αυτή ακριβώς η ασάφεια του νέου εχθρού, οδήγησε τις ΗΠΑ σε μακροχρόνιες και κοστοβόρες πολεμικές επιχειρήσεις στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν με πολλαπλές συνέπειες.
Πρώτον• αποξένωσαν τις ΗΠΑ από τον υπόλοιπο κόσμο και ιδιαίτερα από τις ευρωπαϊκές χώρες καθώς δεν ήταν δεδομένη η σύνδεση της τρομοκρατίας με την ανάγκη ανάληψης στρατιωτικής επιχείρησης εναντίον του Ιράκ. Η επακόλουθη ομολογία του πρωθυπουργού της Μ. Βρετανίας Τόνυ Μπλερ ότι τελικά ο Σαντάμ δεν διέθετε όπλα μαζικής καταστροφής μεγιστοποίησε το παγκόσμιο κλίμα δυσπιστίας προς τις ΗΠΑ. Δεύτερον• η προσήλωση στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» τελικά απέτρεψε τις ΗΠΑ από το να σχεδιάσουν μία μακροπρόθεσμη στρατηγική για τα συμφέροντά τους. Τρίτον• ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας οδήγησε σε ευκαιριακές συμμαχίες με χώρες που χρησιμοποίησαν αυτή τη ρητορική για τους δικούς τους σκοπούς[7]. Τέταρτον• εθελοτυφλία στις ενδεχόμενες εσωτερικές αδυναμίες κρατών που εθεωρούντο «πυλώνες συνεργασίας». Τέτοιο κράτος ασφαλώς και είναι η Τουρκία. Οι ΗΠΑ παραγνώρισαν το ενδεχόμενο – αρκετά πιθανό ωστόσο, ιδιαίτερα όσο η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας απομακρυνόταν – κατάληψης της εξουσίας από τους ισλαμιστές. Αυτό θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε μια αποσκίρτηση της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής από τις αμερικανικές επιταγές.
Αυτό που άλλαξε τελείως τα πράγματα ωστόσο είναι η δράση της Ρωσίας από τα τέλη της δεκαετίας του 2000 και μετά. Η Ρωσία εφάρμοσε το λεγόμενο το «δόγμα Γερασίμωφ». Το 2013 ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των ενόπλων δυνάμεων της Ρωσίας Β. Γερασίμωφ δημοσίευσε ένα άρθρο με τίτλο «The Value of Science is in Foresights: The challenge demand rethinking the forms and methods of carrying operations” (Military Review 2016). Τον Οκτώβριο του 2013 ο ίδιος επέβλεψε τη συγγραφή μιας ακόμη ανάλυσης από τους αναλυτές Chekinov και Bogdanov με τίτλο:» The Nature and Content of a New-Generation War” (Bogdanov 2013).Με λίγα λόγια, σκοπός του παραπάνω δόγματος είναι με την χρησιμοποίηση υβριδικών επιχειρήσεων (και ιδιαίτερη έμφαση στον κυβερνοπόλεμο και τις ψυχολογικές επιχειρήσεις) το αντίπαλο κράτος να καταστεί ολόκληρο πεδίο επιχειρήσεων. Σκοπός είναι δηλαδή η εκ προοιμίου εξουδετέρωση οποιασδήποτε δυνατότητας αντίδρασης. Η παραπάνω τακτική εφαρμόστηκε στην Εσθονία, στην Γεωργία και με απόλυτα ολοκληρωμένο τρόπο στην Ουκρανία (Κριμαία, 2014). Η διαφορά με την προηγούμενη κατάσταση είναι ότι πλέον στον συνδυασμό συμμετρικών και ασύμμετρων τακτικών υπάρχει εμφανής μια κεντρική σχεδίαση με στόχο την επίτευξη συγκεκριμένων πολιτικών σκοπών.
Στην σύγχρονη εποχή, οι ασύμμετρες επιχειρήσεις, οι πάλαι ποτέ «άτακτοι», πολλές φορές είναι μη στρατιωτικού χαρακτήρα (non military) για αυτό και είναι πολύ δύσκολο – αρκετές φορές αδύνατο – πρώτον, να αναγνωριστούν ως επιχειρήσεις και δεύτερον, να ταυτοποιηθεί ο πραγματικός υπαίτιος – υποκινητής. Μια επίθεση σε υπολογιστικά συστήματα ή μια εκστρατεία παραπληροφόρησης συνήθως διενεργείται υπό το μανδύα εγκληματικής ενέργειας ή μιας διαδικασίας πολιτικής εκμετάλλευσης ζητημάτων.
Η έννοια της ασυμμετρίας στον πόλεμο
Ο «ασύμμετρος πόλεμος» (asymmetric warfare) έλαβε το όνομά του από την «ασυμμετρία» της σύγκρουσης ενός αδύναμου αντιπάλου με έναν ισχυρότερο. Ο ασύμμετρος πόλεμος χρησιμοποιεί μη παραδοσιακές πολεμικές τακτικές αλλά κυρίως χαρακτηρίζεται από πλήρη απουσία ηθικών αναστολών. Ο δρων ασύμμετρων επιχειρήσεων χαρακτηρίζεται από πλήρες έλλειμμα σεβασμού προς την ηθική του πολέμου. Δεν σέβεται την ανθρώπινη ζωή, διαπνέεται από πολιτικό ή θρησκευτικό φανατισμό και χρησιμοποιεί όλα τα μέσα προκειμένου να επιτύχει τον επιδιωκόμενο σκοπό[8]. Οι δρώντες ασύμμετρων επιχειρήσεων επιδιώκουν να δημιουργήσουν μια κουλτούρα, ιδιαίτερα στις νέες γενιές, ότι είναι σκόπιμο για τις πολιτικές και θρησκευτικές τους πεποιθήσεις να καταστούν μάρτυρες. Τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται είναι πολλά και διαφορετικά: τρομοκρατικές ενέργειες, απαγωγές, δολοφονίες, μαζικά τρομοκρατικά χτυπήματα με αποστολές αυτοκτονίας, κυβερνοεπιθέσεις, ψυχολογικές και πληροφοριακές επιχειρήσεις και άλλα πολλά.
Το όλο θέμα του ασύμμετρου πολέμου έχει και νομική πλευρά, καθώς οι «στρατιώτες» που εντάσσονται σε μη κρατικούς στρατιωτικούς οργανισμούς δεν έχουν την νομική κάλυψη που απολαμβάνουν οι στρατιώτες των κρατών. «Δεν προβλέπεται η απαγόρευση σε μία κυβέρνηση στο να ασκήσει δίωξη σε μαχητές που δεν έχουν στρατευθεί από κράτη για πράξεις που εμπίπτουν στα προνόμια που απολαμβάνει ένας στρατιώτης σε μια διακρατική σύγκρουση[9]». Με απλά λόγια, οι μαχητές μη κρατικών στρατιωτικών οργανισμών που συλλαμβάνονται δεν είναι δυνατόν να απολαύσουν τα προνόμια του αιχμαλώτου πολέμου.
Όπως ίσως να έχει γίνει φανερό ο ασύμμετρος πόλεμος σχετίζεται με την ηθική του πολέμου και εκπορεύεται από μη κρατικούς δρώντες. Ωστόσο, οι ασύμμετρες επιχειρήσεις είναι πολύ πιθανό να χρησιμοποιηθούν από συγκεκριμένα κράτη προς επίτευξη καθορισμένων πολιτικών στόχων χωρίς οι ενέργειες «να φέρουν την υπογραφή τους». Σύμφωνα με την κυβέρνηση των ΗΠΑ: «Οι ασύμμετρες προσεγγίσεις είναι προσπάθειες να παρακάμψουν ή να υπονομεύσουν τα δυνατά σημεία μας, ενώ εκμεταλλεύονται τις αδυναμίες μας χρησιμοποιώντας μεθόδους που διαφέρουν σημαντικά από την αναμενόμενη μέθοδο λειτουργίας των ΗΠΑ […] Αυτές γενικά αναζητούν ένα μεγάλο ψυχολογικό αντίκτυπο, όπως το σοκ ή την σύγχυση που επηρεάζει την πρωτοβουλία, την ελευθερία δράσης ή τη βούληση ενός αντιπάλου. Οι ασύμμετρες μέθοδοι απαιτούν μια εκτίμηση των ευπαθειών του αντιπάλου. Οι ασύμμετρες προσεγγίσεις συχνά χρησιμοποιούν καινοτόμες, μη παραδοσιακές τακτικές, όπλα ή τεχνολογίες και μπορούν να εφαρμόζονται σε όλα τα επίπεδα πολέμου, στρατηγικό, επιχειρησιακό και τακτικό και σε όλο το φάσμα των στρατιωτικών επιχειρήσεων[10]».
Ένα κράτος είναι δυνατόν να στρατολογεί ακτιβιστές και τρομοκράτες χρησιμοποιώντας το κατάλληλο αφήγημα. «Τα αφηγήματα ασκούν μια ισχυρή επιρροή στις ανθρώπινες σκέψεις και συμπεριφορές. Παγιώνουν την μνήμη, διαπλάσσουν τα αισθήματα, υποβάλλουν ευριστικούς τρόπους και προκαταλήψεις, επηρεάζουν την διάκριση ανάμεσα στα μέλη ενός γκρουπ και τους Άλλους και μπορεί να επηρεάσουν τα πλέον βασικά περιεχόμενα της ανθρώπινης ταυτότητας. Δεν προκαλεί λοιπόν έκπληξη το ότι, ακριβώς λόγω αυτών των επιρροών τους, τα αφηγήματα είναι σημαντικά στα πλαίσια των υποθέσεων ασφαλείας: για παράδειγμα, τα αφηγήματα αλλάζουν την πορεία των στασιαστικών κινημάτων, δίνουν το πλαίσιο των διαπραγματεύσεων, παίζουν ρόλο στην πολιτική ριζοσπαστικοποίηση ομάδων, επηρεάζουν τις μεθόδους και τους στόχους βίαιων κοινωνικών κινημάτων, και –πιθανότατα –παίζουν ρόλο σε κλινικές καταστάσεις – σύνδρομα που έχουν σημασία για το στράτευμα, όπως είναι οι μετατραυματικές διαταραχές. Συνεπώς, η κατανόηση του ρόλου που παίζουν τα αφηγήματα στα πλαίσια των υποθέσεων ασφαλείας, καθώς επίσης και η προσμέτρηση των χωρικών και χρονικών διαστάσεων αυτού του ρόλου, είναι ζητήματα εξαιρετικής σπουδαιότητας[11]».
Συμπεράσματα
Από όλα όσα εκτέθηκαν ανωτέρω, ο υβριδικός πόλεμος είναι η πολεμική δραστηριότητα που χρησιμοποιεί συμβατικές και μη συμβατικές και πολλές φορές μη στρατιωτικές (non military) μεθόδους. Ο ασύμμετρος πόλεμος από την άλλη σχετίζεται με την ηθική του πολέμου και την χρήση αντισυμβατικών μεθόδων χωρίς σεβασμό στην ανθρώπινη ζωή. Ο υβριδικός πόλεμος εκπορεύεται συνήθως από κρατικό δρώντα, ενώ ο ασύμμετρος από μη κρατικό αλλά, είναι δυνατόν, ασύμμετρες επιχειρήσεις να χρησιμοποιούνται από κρατικό δρώντα στο πλαίσιο του υβριδισμού του πολέμου προς επίτευξη συγκεκριμένων πολιτικών στόχων.
Τελικά ο υβριδικός και ο ασύμμετρος πόλεμος είναι… πόλεμοι; Εδώ, κάλλιστα την απάντηση μπορεί να μας την δώσει ο ίδιος ο Klausewitz: «Ο πόλεμος είναι μια πράξη βίας, προορισμένη στο να καταναγκάσει τον αντίπαλο να εκτελέσει τη θέλησή μας». Με αυτήν την οπτική, ο υβριδικός και ο ασύμμετρος είναι είδη πολέμου εφ’ όσον υπάρχει ένας δρων που επιχειρεί να επιβάλει την θέλησή του σε έναν έτερο δρώντα.
[1] Κ. Klausewitz, Περί του Πολέμου, Σημείωση ΙΙ.
[2] Qiao Liang & Wang Xiangsui, Unrestricted Warfare (Beijing: PLA Literature and Arts Publishing House, 1999), < https://www.bing.com/ck/a?!&&p=b32d7d4f3c232b40JmltdHM9MTY5MDU4ODgwMCZpZ3VpZD0xYTdlMDUzOS03M2UwLTY2YjAtMWFkZi0xNDY4NzdlMDYwZmMmaW5zaWQ9NTE5MA&ptn=3&hsh=3&fclid=1a7e0539-73e0-66b0-1adf-146877e060fc&psq=Qiao+Liang+%26+Wang+Xiangsui%2c+Unrestricted+Warfare+(Beijing%3a+PLA+Literature+and+Arts+Publishing+House%2c+1999)&u=a1aHR0cHM6Ly93d3cuYzRpLm9yZy91bnJlc3RyaWN0ZWQucGRm&ntb=1 > (πρόσβαση 29 Ιουλ. 2023).
[3] Στο ίδιο.
[4] Peter Mansoor, “Hybrid War in History” στο Hybrid Warfare: Fighting Complex Opponents from the Ancient World to the Present, Cambridge University Press, 2012, σελ 14-15.
[5] Στο ίδιο.
[6] Department of Defence, Strategy for Operations in the Information Enviroment, June 2016, σελ 3.
[7] Ήταν χαρακτηριστική η αφέλεια των Αμερικανών που θεωρούσαν ότι η Ρωσία θα ήταν δυνατόν να ενταχθεί στο παγκόσμιο σύστημα ασφαλείας. Θυμόμαστε ίσως οι παλαιότεροι την περίφημη διακήρυξη της Ρώμης του 2002, όταν τα μέλη του ΝΑΤΟ υπέγραψαν με τον Πούτιν τη δημιουργία του κοινού συμβουλίου ΝΑΤΟ – Ρωσίας. Ο ίδιος ο Πούτιν τότε είχε δηλώσει: «Όλα τα κράτη γύρω από αυτό το τραπέζι αντιμετωπίζουν έναν κοινό εχθρό: τη διεθνή τρομοκρατία και το συμβούλιο αυτό δεν θα μείνει στα λόγια». Ο Πούτιν ως τρομοκράτες θεωρούσε τους Τσετσένους και ως «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» εννοούσε την ολοκληρωτική καταστροφή του Γκρόζνι. Με το ίδιο σκεπτικό, οι Τούρκοι βάφτισαν τους Κούρδους τρομοκράτες και οι Κινέζοι τους Ουιγούρους.
[8] Giuseppe Caforio, “The Concreteness of Asymmetric War: Fragments of Experience” στο Connections 11(3) Summer 2012: 21.
[9] Allen Weiner, “Just War Theory and the Conduct of Asymmetric Warfare”, Daedalus, 146(1) Winter 2017, 60.
[10] Metz, S.. Strategic Asymmetry. Military Review, 81(4) 2001, July-August, 34
[11] NATO STRATEGIC COMMUNICATION HANDBOOK V. 1.0, 20 Sept. 2017
Βίας ο Πριηνεύς: Άκουγε πολλά, μίλα την ώρα που πρέπει.
Θαλής o Μιλήσιος: Καλύτερα να σε φθονούν παρά να σε λυπούνται.
Κλεόβουλος ο Λίνδιος: Το μέτρο είναι άριστο.
Περίανδρος ο Κορίνθιος: Οι ηδονές είναι θνητές, οι αρετές αθάνατες.
Πιττακός ο Μυτιληναίος: Με την ανάγκη δεν τα βάζουν ούτε οι θεοί.
Σωκράτης: Εν οίδα ότι ουδέν οίδα. Ουδείς εκών κακός.
Θουκυδίδης: Δύο τα εναντιότατα ευβουλία είναι, τάχος τε και οργήν.
Πλάτων: Άγνοια, η ρίζα και ο μίσχος όλου του κακού.
Αριστοτέλης: Δεν υπάρχει τίποτε πιο άνισο από την ίση μεταχείριση των ανίσων.
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΕΧΟΜΕΝΩΝ
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1
Η εν λόγω κρίση δεν είναι γνωστή στο ευρύ κοινό αν και αποτέλεσε το πρώτο μεγάλο τεστ της Κοινωνίας των Εθνών (ΚτΕ), θέτοντας σε διακινδύνευση την διεθνή ειρήνη και την αξιοπιστία των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου.
Από το καλοκαίρι του 1923 ο Moussolini υιοθέτησε μια επιθετική εξωτερική πολιτική ξεκινώντας με την κατάληψη της Κέρκυρας. Οι βλέψεις εναντίον ελληνικών εδαφών δεν ήταν κάτι καινούργιο αλλά είχαν εκδηλωθεί από την ίδρυση του ιταλικού κράτους. Την πρόφαση για την προσχεδιασμένη κατάληψη του νησιού αποτέλεσε η δολοφονία του Ιταλού Στρατηγού Enrico Tellini και τεσσάρων μελών της ιταλικής αντιπροσωπείας που συμμετείχε μαζί με την αντίστοιχη ελληνική και αλβανική, στη Διεθνή Επιτροπή για τη χάραξη της ελληνοαλβανικής μεθορίου. 
Η διακοίνωση της Ιταλίας περιείχε ιδιαιτέρως σκληρούς όρους, λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν υπήρχαν αποδείξεις περί ελληνικής υπαιτιότητας. Πιο συγκεκριμένα η Ρώμη αξίωνε:
Το πρωί της 31ης Αυγούστου μια δύναμη δεκαεπτά πλοίων του ιταλικού ναυτικού, συνοδευόμενη από ένα υποβρύχιο και τέσσερα υδροπλάνα έκαναν την εμφάνισή τους στα ανοιχτά της Κέρκυρας, λαμβάνοντας θέσεις μάχης. Περί τις 15:00 μ.μ., ο Πλοίαρχος Antonio Foschini συνοδευόμενος από τον Υποπλοίαρχο Tsordini, μετέβησαν στη Νομαρχία προκειμένου να επιδώσουν στον νομάρχη Πέτρο Ευριπαίο, ένα έγγραφο σύμφωνα με το οποίο είχε προθεσμία μισής ώρας να παραδώσει το νησί, χωρίς καμία αντίσταση.
Η Ελλάδα προσέφυγε την 1 Σεπτεμβρίου στην Κ.τ.Ε ορίζοντας ως αντιπρόσωπο της τον Νικόλαο Πολίτη, επικαλούμενη τα άρθρα 12 και 15 της Συνθήκης περί παραπομπής σε διαιτησία από την Συνέλευση, οποιασδήποτε διαφοράς ενδέχεται να προκαλέσει ρήξη. , Η κατάληψη της Κέρκυρας ως ζήτημα που απειλούσε τη διεθνή ειρήνη ενέπιπτε στην αρμοδιότητα της ΚτΕ, όμως η άστοχη ενέργεια της Ελλάδας, στο πλαίσιο επίδειξης καλής θελήσεως, να ζητήσει με διακοίνωσή της στις 2 Σεπτεμβρίου, τη σύσταση ανακριτικής επιτροπής από την Πρεσβευτική Συνδιάσκεψη για τη δολοφονία, υπέσκαψε τη στρατηγική της υπέρ της παραπομπής του ζητήματος στην ΚτΕ.
Ο Mussolini ενίσχυσε τη γαλλική στάση, απειλώντας ότι θα αποχωρήσει από την ΚτΕ αν επιληφθεί του ζητήματος. Ως εκ τούτου, στερούμενη τη γαλλική υποστήριξη, η Βρετανία υπαναχώρησε από την αρχική της θέση περί αρμοδιότητας της ΚτΕ. Τελικώς λόγω πολιτικών σκοπιμοτήτων το ζήτημα παραπέμφθηκε στην Πρεσβευτική Συνδιάσκεψη όπου ανέλαβε τη διερεύνηση της δολοφονίας Tellini και υποχρέωσε την Ελλάδα να καταβάλει αποζημίωση 50.000.000 λιρετών στην Ιταλία, παρά το γεγονός ότι το πόρισμα της επιτροπής διερεύνησης απέκλεισε κάθε ευθύνη της ελληνικής κυβέρνησης για τη δολοφονία.


Η προσχεδιασμένη κατάληψη της Κέρκυρας και το ζήτημα του Fiume αποτελούσαν πτυχές της ίδιας επιθετικής ιταλικής πολιτικής, που εδραζόταν σε έναν ανεκπλήρωτο ιμπεριαλισμό ενώ ταυτόχρονα προσέφερε στον Mussolini μια ευκαιρία εδραίωσης της εξουσίας του στο εσωτερικό. Ο Mussolini περιφρονώντας την ΚτΕ, εισήγαγε μια νέα μορφή κυνικής διπλωματίας, με διαπραγματεύσεις που διεξάγονταν με κακή πίστη. Μια διπλωματία που έφθασε στο αποκορύφωμά της, την επόμενη δεκαετία και ανήγαγε τη χρήση βίας σε prima ratio για την επίτευξη των εθνικών στόχων. 





bbbb 